‘Tegenover Dostojevski’ van Thijs Kleinpaste besproken in Trouw

Gister verscheen een grote bespreking in Trouw over Tegenover Dostojevksi van Thijs Kleinpaste. In het boek, dat vorige week bij Prometheus verscheen, beschrijft Kleinpaste hoe Fjodor Dostojevski de mens als ‘van nature irrationeel, opvliegend, onredelijk en wreed’ zag. Tegenover Dostojevski is echter niet geschreven om de lezer een literatuur-geschiedenisles te geven, zo schrijft recensent Monica Soeting, maar juist om hedendaagse politieke verschijningen te verklaren:

“Duidelijk is dit essay – want daarom gaat het hier – geboren uit Kleinpastes ergernis aan mensen die zichzelf met ongepaste trots ‘sceptici’ noemen. In werkelijkheid, zegt historicus, publicist en voormalig Amsterdams gemeenteraadslid (D66), zijn deze zelfbenoemde twijfelaars verstokte idealisten, omdat ze kritiek hebben op iedereen behalve op zichzelf. Hun eigen ideeën vinden ze uitmuntend.”

Vandaag de dag hebben we geen gebrek aan mensen die denken zoals Dostojevski. Tegenover Dostojevski is daardoor een zeer eigentijds essay geworden. Kleinpaste geeft ons hedendaags scepticisme een bron, en: “beschouwt Dostojevski als een van de stamvaders van moderne nationalisten die menen te weten wat het ‘volk’ wil. ‘Het volk’, argumenteert Kleinpaste, is een abstract idee dat niet vanuit de dagelijkse werkelijkheid ontstaat, maar door nationalisten eraan wordt opgedrongen, ten koste van die werkelijkheid”.

U kunt het hele artikel hier teruglezen.

Over Tegenover Dostojevski: 

Fjodor Dostojevski is misschien wel de grootste schrijver uit het pantheon van de Russische letteren: een genadeloze criticus van de vooruitgang, van de illusies die de mensheid over zichzelf in het leven roept, en van de mens zelf. Althans, dat is wat vaak over hem wordt gezegd.

Tegenover Dostojevski beweert het tegendeel. Wat Dostojevski verkondigde was vaak weinig meer dan de boodschap van een schreeuwende amateur-profeet, terwijl de schrijvers tegen wie hij tekeerging – ook al zijn ze in vergetelheid geraakt – vaak meer en belangrijker dingen te zeggen hadden.

Tegenover Dostojevski bespreekt drie denkers die weliswaar niet zo beroemd zijn als Dostojevski, maar minstens zoveel aandacht verdienen: Vissarion Belinski, Alexander Herzen en Ivan Toergenjev. Wie? Belinski: de criticus die Dostojevski als piepjonge schrijver ontdekte. Herzen: de essayist die door Dostojevski zeer bewonderd werd. Toergenjev: de schrijver tegen wie Dostojevski zich hevig afzette, maar die hij ook als meerdere erkende. De drie vrienden voerden in hun werk een discussie over de rol van het individu in de geschiedenis. Ze zochten een antwoord op vragen over protest en revolutie, over radicalisme en gematigdheid, en over idealisme en desillusie. Tegenover die gedachtewisseling stond Dostojevski: niet alleen als contrapunt, maar ook als belangrijke getuige.

Thijs Kleinpaste promoveert in de politieke theorie aan de Georgetown Universiteit in Washington D.C. en schrijft met enige regelmaat voor De Groene Amsterdammer. Hij is gespecialiseerd in de ideeëngeschiedenis van de negentiende en twintigste eeuw.