Mooi stuk over ‘Liever dier dan mens’ in Vrij Nederland


Pieter van Os wist van het turbulente en onwaarschijnlijke overlevingsverhaal van de orthodox-joodse Malah Rivka Kizel uit Polen een zeer interessant historisch en politicologisch document te maken dat je bij de keel weet te grijpen door de manier waarop de hoofdpersoon keer op keer de dans weet te ontspringen, maar ook hoe vele andere joden in de omgeving op mensonterende wijze geëxecuteerd werden. Carel Peeters van Vrij Nederland sprak met Pieter van Os over dit onlangs verschenen boek genaamd Liever dier dan mens. Naast het feit dat Peeters bemerkte dat schrijver Van Os op een meticuleuze wijze de feiten van het verhaal van Malah heeft proberen na te trekken, zag de journalist van Vrij Nederland ook in hoe Van Os de immens achterliggende geschiedenis weet te betrekken en het stellen van morele vragen niet schuwt. Dientengevolge krijgt Liever dier dan mens meerdere dimensies. Tenslotte prijst Carel Peeters de les die Van Os trekt uit de ervaringen van Malah; een les die tegenwoordig nog net zo aanwezig en relevant is als toentertijd.

Het artikel uit Vrij Nederland vindt u hier.


Een familie van fanatieke nazi’s hield van haar als van een eigen dochter. Zelf werd ze verliefd op een Duitse ingenieur met een speldje van Hitlers partij in het knoopsgat van zijn revers. Anni Gmitruk, Volksduitse uit oostelijk Polen, vertelde niemand wie ze werkelijk was: Mala Rivka Kizel, een joods meisje uit een groot orthodox gezin in Warschau.
Terwijl haar familie werd omgebracht, wist Mala door een mix van veerkracht, taalgevoel, geluk en charme te ontkomen aan Duitse soldaten, een Oekraïense verrader en de hooivork van een antisemitische boer. Via Israël belandde ze uiteindelijk in Amstelveen, waar ze nog altijd woont.
Liever dier dan mens is de zoektocht naar het onwaarschijnlijke overlevingsverhaal van een uitzonderlijke vrouw. Met haar herinneringen ging Pieter van Os op een reis door Europa en drong diep door in de altijd weer terugkerende obsessie met identiteit, nationaliteit en volksaard.

Pieter van Os schrijft voor NRC Handelsblad en De Groene Amsterdammer. Hij publiceerde onder meer de boeken Nederland op scherp, Vader en zoon krijgen de geest (met Henk van Os), en Wij begrijpen elkaar uitstekend, over zijn jaren als parlementair journalist. Hij woont tegenwoordig in Tirana, Albanië.

Over Liever dier dan mens:
‘Ik kon niet ophouden met lezen. Een verpletterend boek.’
Geert Mak