Schrijver en Neerlandicus Rémon van Gemeren was gisteravond te gast bij radioprogramma Nooit meer slapen naar aanleiding van het boek over Joost Zwagerman dat deze week is verschenen:  Leven in een doodgeboren droom. Tijdens de uitzending sprak Van Gemeren over zijn nieuwe boek en zijn analyses van het werk van Zwagerman. Nauwkeurig heeft de auteur het omvangrijke oeuvre bestudeerd: proza, poëzie en essays. Hij blijft dicht bij de tekst en stapsgewijs neemt hij ons mee door de verschillende werken. ‘In mijn boek ben ik vooral op zoek naar de diepere laag en onderliggende verbanden in Zwagermans oeuvre.’ Eerder verscheen er van de auteur de biografie Couperus.

Van Gemeren vertelt gefascineerd te zijn door schrijvers in wie hij zichzelf herkent. ‘Ik schrijf eigenlijk altijd alleen maar vanuit zeer persoonlijke drijfveren, dus over dingen waar ik zelf mee zit. Op een gegeven moment kom ik dan op het spoor van een schrijver die op dat moment in mijn leven van toepassing is. Dat was bij Couperus heel sterk zo en dat was bij Zwagerman ook zo. Het zijn een soort geestverwanten, zou je kunnen zeggen.’

In het werk van Joost Zwagerman komt zijn strijd met de realiteit naar voren. ‘Zwagerman heeft eigenlijk altijd geschreven over de vraag: wat moeten we aan in het leven als je niet leeft in een werkelijkheid die je niet aangenaam vindt? Hij zoekt allerlei manieren daarin, en de manier waarop hij dat doet spreekt mij heel erg aan.’

Lezen en schrijven werkt dan ook als een soort therapie voor Van Gemeren. ‘Wat te leren valt uit het oeuvre van Zwagerman is dat het noodzakelijk is dat je met voldoende verdraagzaamheid tegenover het leven staat. Dat je moet berusten in heel veel dingen die er niet zijn, dingen die niet mogelijk zijn.’ Volgens Van Gemeren schreef Zwagerman eigenlijk altijd over dingen die niet mogelijk waren.

Zowel Zwagerman als Couperus waren in de kern aardsromanticus, vertelt Van Gemeren, ‘maar het grote verschil tussen die twee is dat Couperus uiteindelijk met heel veel moeite en verdriet berusting heeft gevonden in allerlei begrenzingen van het bestaan en dat het bij Zwagerman eigenlijk niet lukte. Dat is iets wat mij dan aan het denken zet. Die behoefte om te verdwijnen uit de werkelijkheid is eigenlijk de drijfveer achter zijn hele oeuvre. Voor mezelf is dat gelukkig niet nodig, ik moet gewoon de werkelijkheid aanvaarden zoals die is.’

Luister hier de volledige uitzending met Rémon van Gemeren terug.


Over Leven in een doodgeboren droom:

Wat doe je als je moet leven in een werkelijkheid die je onaangenaam vindt? Dat is de vraag waarop Joost Zwagerman in zijn romans, verhalen, gedichten en essays een antwoord zoekt. Je wilt vluchten, maar waarheen? Liefde, kunst? Zij lijken een uitweg te bieden, maar het intense geluk dat ze schenken is vluchtig en geeft je geen rust. Je zou het liefst verdwijnen, alleen zonder te sterven.
Het werk van Zwagerman is bekend, en toch ook onbekend: het is veel gelezen, maar weinig bestudeerd. Rémon van Gemeren gaat op zoek naar de diepere lagen ervan en de vele onderlinge verbanden. Daarbij onderzoekt hij de manieren waarop Zwagerman in zijn werk telkens weer de confrontatie aangaat met die ene moeilijke, essentiële vraag. Hij voert ons de wereld binnen die Zwagerman in zijn boeken tot stand gebracht heeft en geeft ons zo een scherp en aangrijpend inzicht in de grote, gekwelde geest van een van onze belangrijkste en interessantste naoorlogse schrijvers.

Rémon van Gemeren (1979) is schrijver en docent op een gymnasium. Hij schreef de monografie Een bezetenheid zo bijna kalm. De poëzie van Jan Eijkelboom (2013) en bezorgde van Ina Boudier-Bakker Zo doods en stil en donker. Oorlogsdagboek 1940-1945 (2013). Aan Louis Couperus wijdde hij tientallen publicaties en in 2016 een monumentale biografie.

 

 

Ook interessant



Tom Lanoye, Lara Taveirne en Emy Koopman genomineerd voor de Boon Literatuurprijs

Tom Lanoye, Lara Taveirne en Emy Koopman genomineerd voor de Boon Literatuurprijs

Vanochtend werd bekend dat drie titels van Prometheus op de longlist voor de Boon Literatuurprijs 2023 staan: De draaischijf van Tom Lanoye, Pluto van Lara Taveirne en Tekenen van het…

Lees verder >
Nausicaa Marbe en Nina Polak genomineerd voor WIZO-literatuurprijs

Nausicaa Marbe en Nina Polak genomineerd voor WIZO-literatuurprijs

De WIZO-literatuurprijs maakte afgelopen week de lijst met genomineerde boeken voor 2023 bekend. Op de shortlist staan Nausicaa Marbe met Wachten op het Westen en Nina Polak met haar roman…

Lees verder >
Koen Janssen bij Nieuwsuur

Koen Janssen bij Nieuwsuur

In de Nieuwsuur-reportage met als thema het controversiële WK en waarom FIFA vrijwel alles doet wat Qatar vraagt, vertelde Koen Janssen, auteur van 90 minuten oorlog, gisteren over de lange…

Lees verder >
Margriet Sitskoorn te gast bij Tijd voor MAX

Margriet Sitskoorn te gast bij Tijd voor MAX

Gisteravond was klinisch neuropsycholoog Margriet Sitskoorn te gast bij Tijd voor MAX in het kader van het verschijnen van haar nieuwe boek Tijd te kort | Tijd genoeg. Volgens Sitskoorn…

Lees verder >
Eelco Meuleman te gast bij Met het Oog op Morgen

Eelco Meuleman te gast bij Met het Oog op Morgen

Eelco Meuleman was vannacht te gast bij radioprogramma Met het Oog op Morgen, waar hij met presentator Chris Kijne in gesprek ging over zijn nieuwe boek Het leven van een…

Lees verder >
Kader Abdolah te gast bij Nooit Meer Slapen

Kader Abdolah te gast bij Nooit Meer Slapen

Kader Abdolah was dinsdagavond te gast bij VPRO Nooit Meer Slapen. Hier sprak hij met presentator Femke van der Laan over zijn nieuwe boek Wat je zoekt, zoekt jou. Een…

Lees verder >
Tahmina Akefi te gast bij Op1

Tahmina Akefi te gast bij Op1

Auteur Tahmina Akefi was gisteravond te gast bij Op1. Tijdens de uitzending vertelde zij meer over haar recent verschenen boek Mijn grote liefde. Een leven met Peter R. de Vries.…

Lees verder >
Koen Janssen te gast bij ‘Tijd voor Max’

Koen Janssen te gast bij ‘Tijd voor Max’

Gistermiddag was Koen Janssen te gast bij Tijd voor Max, waar hij in gesprek ging over zijn boek 90 minuten oorlog. Tijdens de uitzending vertelde hij over zijn interesse in…

Lees verder >