Sjeng Scheijen te gast bij VPRO Boeken

Afgelopen zondag was Sjeng Scheijen te gast bij VPRO Boeken om te praten over zijn nieuwe boek, De avant-gardisten. 

Scheijen spreekt uitgebreid over zijn motieven voor het schrijven van het boek. In De avant-gardisten onderzoekt Scheijen de revolutionaire linkse kunststroming en de manier waarop deze Avant-gardisten plotsklaps hoge politieke functies mochten bekleden na de Russische revolutie: ‘De Bolsjewieken hadden niet zo goed door wie zij daadwerkelijk waren. Door een soort ongeluk kwamen deze stromingen samen en moesten ze het een tijdje met elkaar rooien.’

De gevolgen van deze onwaarschijnlijke samenwerking zijn, zo kwam Scheijen langzaamaan te weten, niet te overzien en buitengewoon absurd:

‘Ik wilde heel graag een boek schrijven over de politieke connectie tussen de Revolutie en de Avant-gardisten. Het werd mij eigenlijk pas gaandeweg duidelijk hoe absurd dat was. In de bestaande literatuur wordt gezegd dat er een bepaalde redelijkheid in zat, want de Bolsjewieken wilde een revolutionaire beeldtaal hebben om hun revolutionaire boodschap uit te dragen, en de Avant-gardisten waren erg links. Maar hoe meer ik er indook, hoe meer mij duidelijk werd dat dit echt een grap van de geschiedenis is, en op ten duur een hele pijnlijke.’

U kunt het hele fragment hier terugkijken.

Over De avant-gardisten:

Rusland, oktober 1917. De bolsjewieken grijpen de macht. Rusland en de wereld zullen nooit meer hetzelfde zijn.

Vijf maanden na de revolutie benoemen de nieuwe machthebbers nu wereldberoemde kunstenaars als Kazimir Malevitsj, Vasili Kandinsky, Vladimir Tatlin en Marc Chagall op hoge ambtelijke posten in het zojuist gevormde ‘Volkscommissariaat van Verlichting’. Deze ‘avant-gardisten’ willen de straten en de pleinen, het onderwijs en uiteindelijk de mens zelf opnieuw vormgeven. De verbeelding aan de macht!

Maar de bolsjewieken hebben eigenlijk geen idee wie die door hen aangestelde hemelbestormers en dromers zijn, en de kunstenaars zelf zijn politiek volkomen naïef.

Al snel valt de coalitie tussen bolsjewieken en avant-gardisten uit elkaar. Terwijl de reputatie van deze radicale kunstenaars in Europa groeit, worden zij in de nieuwe Sovjetstaat gemarginaliseerd en onderdrukt. Sommigen emigreren naar Europa, anderen blijven en zinken langzaam weg in het moeras van Stalins terreurstaat.

De avant-gardisten is het eerste boek waarin deze verbijsterende geschiedenis in zijn geheel is beschreven. Gebruikmakend van een ongehoorde hoeveelheid dagboekfragmenten, brieven, memoires en belangrijke nieuwe archiefvondsten, brengt Sjeng Scheijen de dramatische, soms hartverscheurende verhalen van deze kunstenaars weergaloos tot leven.

Sjeng Scheijen (1972) is slavist en specialist Russische kunst van de vroege twintigste eeuw. Zijn biografie van Sergej Diaghilev werd wereldwijd geprezen, en belandde op de eindejaarslijsten van beste boeken van The New York Times, The New Yorker en The Sunday Times.