Victor Kal geïnterviewd in Het Parool

Onlangs verscheen in Het Parool een interview met Victor Kal waarin hij vertelt over zijn boek De list van Spinoza. In dit boek gaat Kal in tegen het beeld van een liberale, bijna moderne filosoof, dat zich de afgelopen vijftig jaar rond Spinoza gevormd heeft. Volgens Kal is ‘geen ander beeld van deze Amsterdamse dwarsdenker zo onjuist’:

‘Spinoza is geen filosoof van de liberale moderne wereld, maar bij uitstek een politiek en psychologisch denker die het fascisme als methode ziet om de eenheid en samenhang in de samenleving te beschermen. Mijn motief om het boek te maken is dat ik de gangbare interpretatie van Spinoza wil bestrijden en dat ik wil laten zien wat deze held van de filosofie werkelijk heeft gepresteerd. Spinoza is een conservatief denker die werkelijk inzicht kan bieden in het fascisme zoals dat zich ook vandaag overal in de wereld voordoet.’

Volgens Kal laat Spinoza stapsgewijs zien dat de toekomstfantasie van law and order, denk aan Trump, Baudet of Poetin en hun volgers, ‘als doel heeft de leider in het zadel te houden en het volk onder de duim’.

U leest dit interview hier terug.

Spinoza (1632-1677) wordt wel beschouwd als de belangrijkste filosoof die Nederland ooit gekend heeft. Men ziet hem als voorvechter van de individuele vrijheid en van de democratische staat. Niet voor niets besloot de stad Amsterdam een standbeeld voor deze wijsgeer op te richten, met als opschrift: ‘Het doel van de staat is de vrijheid’. De zin is ontleend aan Spinoza’s Theologisch-politiek tractaat. Het boek verscheen precies 350 jaar geleden.

Alleen, klopt deze interpretatie van Spinoza eigenlijk wel? In De list van Spinoza laat filosoof Victor Kal zien dat woorden als ‘vrijheid’ en ‘democratie’ voor Spinoza inderdaad belangrijk zijn, maar in een heel andere richting wijzen dan men meestal denkt. Aan de hand van citaten uit het Theologisch-politiek tractaat bewijst Kal dat Spinoza in dit werk met buitengewoon vernuft een ‘religie’ ontwerpt, in feite een staatsideologie, om het volk daarin met list en bedrog op te sluiten. Stap voor stap maakt Kal de grote ‘gelijkschakeling’ zichtbaar waarvan Spinoza denkt dat je die nodig hebt met het oog op de eenheid van de samenleving. Het ontwerp en de strategie van Spinoza zijn heden aan de orde van de dag, en dat wereldwijd.

Victor Kal (1951) doceert filosofie aan de Universiteit van Amsterdam.