Ellen Pasman te gast bij Nooit Meer Slapen

Ellen Pasman was onlangs te gast bij radioprogramma Nooit Meer Slapen op NPO Radio 1 om te vertellen over haar recent verschenen boek over de toeslagenaffaire: Kafka in de rechtsstaat. Pasman zegt dat ze tijdens het schrijven steeds van de ene verbazing in de andere viel: ‘Na alles wat erover gezegd is en geschreven, duik je toch weer allemaal nieuwe stukken op en krijg je een steeds grimmiger beeld.’

Deze zaak heeft de interesse van Pasman gewekt toen ze op tv zag dat de voorzitter van de commissie-Donner, adviescommissie uitvoering toeslagen, met een soort gelatenheid zei ‘dat er tegen institutionele vooringenomenheid eigenlijk niet zo veel te doen zou zijn’. Toen vroeg ze zich af hoe dit zo gezegd kon worden terwijl er duidelijk in de wet staat dat institutionele vooringenomenheid helemaal niet mag. Haar onderzoek resulteerde in een duidelijke analyse van deze pijnlijke affaire.

U luistert het gesprek tussen Pieter van der Wielen en Ellen Pasman hier terug.

Over Kafka in de rechtsstaat:

‘Wie een dergelijk proces heeft, heeft het eigenlijk al verloren,’ aldus de roman Het proces van Franz Kafka uit 1925. Dat gevoel hebben de ouders in de kinderopvangtoeslagaffaire een eeuw later ook ervaren. Zij werden doelwit van de fixatie van de overheid onder de kabinetten-Rutte op bestrijding van fraude met toeslagen. Dat ging heel ver: ook degenen die geen fraude hadden gepleegd, moesten de toeslag waarop zij recht hadden terugbetalen. De reden kwamen ze niet te weten.
Hoewel de wet geen onverbiddelijke terugvordering voorschreef, interpreteerde de rechter dat wel zo. Die leesfout werd vele gezinnen fataal. Er was niemand die echt naar hen luisterde, totdat een paar journalisten en Kamerleden zich erin verdiepten. Als zij dat niet hadden gedaan, dan zou de kwestie waarschijnlijk nooit aan het licht zijn gekomen. Het kabinet zelf was niet van plan om de misstand te openbaren, en evenmin om de aangerichte schade, die inmiddels in de miljarden loopt, te herstellen.

Wat er misging met de kinderopvangtoeslagen is geen toeval, maar een symptoom van de jarenlange verwaarlozing van de rechtsstaat. Kafka een eeuw later: hoe politiek, bestuur en de landsadvocaat de argeloze burger mangelden, en de rechter dat pas na tien jaar doorhad.

Ellen Pasman (1958) is sinds 1987 advocaat in Amsterdam. Zij stond Willem Oltmans bij in zijn zaak tegen de Nederlandse staat, waarover ze in 2002 het boek Oud zeer publiceerde.