‘Het leugenlabyrint’ besproken in Friesch Dagblad

Recensent Hans Ester bespreekt Het leugenrabyrint van Paul Binnerts in het Friesch Dagblad. Volgens Ester is het een indringend verhaal dat niet los staat van Binnerts’ eigen levensloop want ‘zijn eigen leven is, zo blijkt, de schaduw die over het vertelde valt. Zijn na 1940 bedreigde leven als kind en het lot van zijn ouders geven een zegel van authenticiteit aan wat hier te lezen valt.’ Binnerts geeft het verhaal authenticiteit doormiddel van een verantwoording in zijn nawoord en zijn vertelwijze:

‘Op interessante en overtuigende wijze bespreekt Binnerts de verhouding van het geconstrueerde, literaire werk tot de feitelijk gedocumenteerde gebeurtenissen. Dat doet hij, door zich als ik-verteller te mengen in het verhaal. Dat geeft een bijzonder karakter aan dit boek. Hij zou als verteller dolgraag een positieve wending aan het verloop van de gebeurtenissen geven maar dat kan hij niet.’

Hans Ester noemt Het leugenlabyrint ‘een kostbaar boek, waarin een bijzonder deskundige en wijze gids het onvoorstelbare leed uit de bezettingsjaren voelbaar weet te maken’.

Over Het leugenlabyrint:

Den Haag, 9 mei 1940. Bert Meijer van Leer koopt een Zündapp-motorfiets. Een dag later valt het Duitse leger Nederland binnen, en viert Emmeke, Berts zusje, haar verjaardag. Emmeke en Bert zijn joods, maar niet religieus. Bert heeft zich laten dopen en trouwt met de protestantse Lien. Emmeke is getrouwd met Joost, ook niet-joods en zelfs principieel antigodsdienstig.

Bert knoopt uit lijfsbehoud zakelijke betrekkingen aan met de Duitsers. Dankzij zijn motorfiets – die zijn redding en zijn ondergang wordt – kan hij goederen opslaan voor joden die moeten vluchten. Joost ontkomt er niet aan de ariërverklaring te tekenen, en wordt als ‘beloning’ ontslagen. Hetzelfde lot treft ook Lien, terwijl haar schoonzusje Emmeke steeds verder geïsoleerd raakt. Hun ‘gemengde huwelijken’ vrijwaren hen niet van de sancties die de Duitsers hun opleggen als ze de maatregelen niet stipt opvolgen: registratie als jood, davidsster, ‘evacuatie’.

In Het leugenlabyrint is schrijver Paul Binnerts er getuige van hoe de schroef langzaam wordt aangedraaid. Steeds staan zijn personages voor beslissingen, waarvan alleen achteraf gezegd kan worden dat het de verkeerde beslissingen waren. Meer dan ze gezelschap houden kan hij niet.

Paul Binnerts (1938) is toneelregisseur en de auteur van onder meer toneelbewerkingen als Mephisto (Klaus Mann), Black Box en Dezelfde zee (Amos Oz), en van Toneelspelen in de tegenwoordige tijd (2018), hét boek over (post)modern toneelspelen.