‘Medezeggenschap’ en ‘Stadsburgers’ besproken in de Groene Amsterdammer

Chris van der Heijden bespreekt in De Groene Amsterdammer Stadsburgers van Maarten Prak en Medezeggenschap van Wim Blockmans. Volgens beide historici moeten we bij het nadenken over de democratie meer naar het wat verdere verleden kijken en ons afvragen wat medezeggenschap daadwerkelijk betekent:

“Met die vraagtekens in het achterhoofd doen beiden wat je van een historicus verwacht: zij kijken terug en suggereren dat wij modernen wellicht iets minder hoog van de toren moeten blazen en van het verleden nog wat kunnen leren. Anders gezegd, de verhalen die we elkaar over onszelf en anderen vertellen zijn, zoals eigenlijk altijd, tot op zekere hoogte mythes.”

Volgens van der Heijden zijn “de actueel-politieke consequenties van beide geschriften, hoe moeilijk zichtbaar op het eerste gezicht ook, enorm, en buitengewoon verrassend.”

Het hele artikel leest u hier.

Over Medezeggenschap:

Nooit eerder in de Europese geschiedenis bereikten zovelen een zo hoge levensstandaard en levensverwachting, een zo hoog opleidingsniveau, zo veel vrijheid en toegang tot zo veel informatie en communicatiemogelijkheden als nu. Toch woedt er een debat over de ‘crisis van de democratie’ en heerst er onbehagen over het politieke immobilisme.

Acht eeuwen lang is in Europa gevochten voor politieke medezeggenschap. De democratische rechtsstaat is hier pas in de loop van de twintigste eeuw formeel gerealiseerd, maar zeker nog niet overal ingeburgerd en in veel opzichten alweer uitgehold. Politieke participatie is sinds 1200 onder impuls van emancipatiebewegingen in golven verruimd en telkens opnieuw onderdrukt. Steeds trachten gevestigde elites, ook de nieuwe, zich met alle middelen vast te klampen aan hun posities.

Dit boek bekijkt de geschiedenis van Europese staten vanuit de opeenvolgende emancipatiebewegingen en onderzoekt waarom ze telkens weer vastliepen, van Portugal tot Rusland en van Ierland tot Sicilië. Gezocht wordt naar verklaringen van deze evoluties, maar ook naar indicaties van continuïteit naar het heden toe. Dat helpt om de huidige malaise te begrijpen.

Wim Blockmans is emeritus hoogleraar middeleeuwse geschiedenis aan de Universiteit Leiden. In zijn onderzoek richtte hij zich herhaaldelijk op vormen van volksvertegenwoordiging, ook de hedendaagse. Van hem verscheen eerder bij Prometheus Metropolen aan de Noordzee en Eeuwen des onderscheids (met Peter Hoppenbrouwers).

Over Stadsburgers:

Burgers grepen de macht in de Franse Revolutie en legden zo de basis voor onze moderne democratie. Of zat het toch anders? In Stadsburgers presenteert Maarten Prak een nieuwe visie op dit gangbare beeld. Al ver vóór 1800 was er sprake van lokaal verankerd burgerschap, in een formele status van stadsburger, maar vooral in talrijke organisaties van stedelijke burgers zoals gebuurten, gilden, broederschappen en schutterijen.

De Franse Revolutie maakte een einde aan het stedelijk burgerschap en verving het door een nationaal burgerschap. Dat had voordelen, zoals grotere gelijkheid en democratie, maar intussen blijkt nationaal burgerschap ook zijn nadelen te hebben: bureaucratie en vreemdelingenhaat.

Hoog tijd, kortom, om na te denken over de verhouding tussen landelijk, Europees en stedelijk burgerschap. Daarvoor biedt Stadsburgers stimulerende en inspirerende voorbeelden.

Maarten Prak is een van Nederlands bekendste historici, onder andere dankzij zijn boeken over de geschiedenis van Nederland, zoals Gouden Eeuw, en Nederland en het Poldermodel, en zijn bijdragen aan de televisieseries De Gouden Eeuw (2013) en 80 Jaar Oorlog (2018).